Wiele osób starszych w ciągu swojego życia wielokrotnie doświadczało ciężkich strat: utraty współmałżonka, wieloletnich przyjaciół, rodzeństwa. Jako opiekun często jesteś blisko, gdy pojawia się smutek, czasem zupełnie niespodziewanie. Spojrzenie na stare zdjęcie, konkretna data w kalendarzu, piosenka w radiu: smutek przybiera różne formy. Kto wie, jak sobie z nim radzić, może w takich chwilach naprawdę pomóc.

Spis treści

Osoby starsze zazwyczaj doświadczyły więcej strat niż osoby młodsze. Wielu seniorów, którzy mają dziś 75, 80 lub 90 lat, straciło współmałżonka, a czasem nawet dziecko, kilku rodzeństwa oraz większość bliskich przyjaciół ze swojego pokolenia. Gdy z upływem lat krąg społeczny się zawęża, świadomość tych strat często pozostaje bardziej wyrazista niż u osób młodszych.

Nie oznacza to , że seniorzy nieustannie przeżywają żałobę. Oznacza to jednak, że żałoba może pojawiać się jako część codzienności: w określonym dniu, przy określonym dźwięku lub zapachu, podczas rozmowy o dawnych czasach. Jako opiekun jesteś w takich chwilach często jedyną osobą w pomieszczeniu.

Jak może objawiać się żałoba u osób starszych

Żałoba nie zawsze objawia się płaczem. Niektórzy ludzie w określonych dniach stają się spokojniejsi lub wycofują się. Inni dużo mówią o zmarłej osobie, jakby nadal była obecna. Niektórzy wydają się poirytowani lub niespokojni bez wyraźnego powodu. Wszystko to może być przejawem żałoby. Warto znać te oznaki i nie próbować od razu zmieniać nastroju. Żałoba potrzebuje przestrzeni.

Co może się zmienić: osoba ta je mniej lub gorzej śpi. Dużo mówi o zmarłym lub w ogóle nie porusza tego tematu. W określonych dniach staje się bardziej milcząca lub rozdrażniona. Wycofuje się z rozmów.

Jeśli takie zmiany są bardzo wyraźne lub utrzymują się przez wiele tygodni, warto poinformować o tym rodzinę. Jak przeprowadzić rozmowę z bliskimi, dowiesz się z poradnika w sekcji „Komunikacja z bliskimi”.

W chwilach żałoby wiele osób mówi nie to, co trzeba, ponieważ chce pomóc, ale nie wie, jak to zrobić. Najważniejsze na początek: nie musisz szukać idealnych słów. Często wystarczy po prostu być przy bliskich.

Co może pomóc:

Czego lepiej unikać:

Jako opiekun z Europy Wschodniej być może jesteś przyzwyczajony do innej kultury żałoby. W Niemczech żałoba często ma raczej cichy i prywatny charakter. Wielu starszych Niemców niełatwo dzieli się swoimi najgłębszymi uczuciami z kimś, kogo znają dopiero od niedawna. Nie jest to oznaka odrzucenia, lecz kulturowa norma.

Niektóre dni są trudniejsze od innych. Rocznica śmierci, rocznica ślubu, urodziny zmarłej osoby: takie daty są dla wielu seniorów obciążone emocjonalnie, nawet jeśli od śmierci minęło już wiele lat. Również niektóre święta religijne odgrywają w Niemczech ważną rolę, na przykład Dzień Wszystkich Świętych 1 listopada w regionach katolickich lub ewangelicka niedziela zmarłych. Takie dni mogą wywoływać emocje, nawet jeśli osoba objęta opieką nie mówi o tym wprost.

W takie dni pomocny jest spokojniejszy rytm dnia. Zapytaj, czy osoba ma ochotę pójść na cmentarz i czy możesz jej w tym towarzyszyć. Zapal świeczkę, jeśli jest to zgodne z jej zwyczajem. A kiedy pojawi się temat rozmowy: słuchaj, nie odwracaj uwagi. Chęć pocieszenia kogoś jest zrozumiała. Czasami jednak lepiej jest dać przestrzeń wspomnieniom, niż je odsuwać na bok.

To coś innego niż celowe przywoływanie wspomnień, polegające na aktywnym pobudzaniu miłych wspomnień. Więcej na ten temat znajdziesz w poradniku w sekcji „Przywoływanie wspomnień”.

Żałoba nie jest chorobą. Jest częścią życia. Są jednak sytuacje, w których warto nie radzić sobie z nią samodzielnie.

Jeśli zauważysz, że osoba, którą się opiekujesz, od tygodni prawie nie je, nie śpi ani nie mówi, jeśli nie wykazuje już zainteresowania sprawami, które wcześniej były dla niej ważne, lub trwale się izoluje: wówczas nadszedł czas, aby poinformować rodzinę. Jest to część Twojej troski i nie stanowi ingerencji. Masz codzienny wgląd w jej życie, którego bliscy często nie mają.

Nie musisz być terapeutką ani osobą towarzyszącą w żałobie. To, czego osoby starsze przeżywające żałobę często potrzebują najbardziej, to ktoś, kto słucha, kto nie ucieka i kto potrafi wytrwać w tej chwili. Jako opiekunka jesteś właśnie tym: jesteś obecna. A to ma większą wartość, niż się wydaje.

Co mam zrobić, jeśli osoba, którą się opiekuję, nagle zacznie płakać?

Zachowaj spokój i bądź obecny. Nie musisz nic mówić. Wystarczy położyć dłoń na ramieniu, milczeć lub krótko zapytać, czy ta osoba chce porozmawiać: to często wystarcza. Nie wychodź po prostu z pokoju.

Czy jako opiekun mogę pytać o zmarłych?

Tak, oczywiście, jeśli sytuacja sama się nadarzy. Jeśli w pokoju wisi zdjęcie lub pada jakieś imię, często jest to zaproszenie do rozmowy. Nie narzucaj niczego, ale też nie unikaj tego.

Jaka jest różnica między żałobą a depresją?

To jest ocena medyczna, której nie musisz i nie powinieneś dokonywać. Jeśli martwisz się, że ktoś bardzo się zmienia od kilku tygodni, porozmawiaj z rodziną lub lekarzem prowadzącym.

Jak podejść do wizyty na cmentarzu?

Zapytaj, czy dana osoba chce przyjść na wizytę i czy woli, żeby ktoś jej towarzyszył. Szanuj jej decyzję, jeśli woli przyjść sama. Jeśli idziesz z nią, zachowuj się spokojnie i pozwól jej zdecydować, jak długo zostanie.

Co mam zrobić, jeśli smutek osoby, którą się opiekuję, sam mnie przytłacza?

To naturalne. Porozmawiaj o tym z kimś z Twojego otoczenia lub z zespołem Paulina24. Nie musisz radzić sobie z tym sam.

Źródła i dalsze informacje:

• dhpv.de – Niemieckie Stowarzyszenie Hospicjum i Opieki Paliatywnej: informacje na temat żałoby i wsparcia w żałobie
• bmfsfj.de – Federalne Ministerstwo ds. Rodziny, Osób Starszych, Kobiet i Młodzieży
• dza.de – Niemieckie Centrum ds. Osób Starszych: badania nad warunkami życia osób starszych